نام کتاب: بررسي کارکردهاي اجتماعي انتظار حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف در ايران معاصر

نويسنده: محمد صادق رباني خوراسگاني

ناشر: مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني رحمه الله

دربارة کتاب: اين کتاب پژوهشي است در قلمرو جامعه‌شناسي دين که با تلاش محمدصادق رباني خوراسگاني نگارش يافته است. هدف اصلي نويسنده، بررسي کارکردهاي اجتماعي انتظار حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف است. نگارنده اين پيامدها را در چهار فصل اميد بخشي، پويايي اجتماعي، انسجام‌بخشي و کنترل اجتماعي سامان داده است

 

 

فایل صوتی:

سیدرضانریمانی:  شهادت امام جواد علیه السلام

 

امام جواد علیه السلام فرمودند:

اِنَّ القائِمَ مِنّا هُو المَهدیُّ الَّذی یَجِبُ اَن یُنتَظَرَ فی غَیبَتِهِ وَ یُطاعَ فی ظُهُورِهِ؛

همانا«قائم» از ما خاندان، همان «مهدی» است که باید در دوران غیبتش، ‌انتظارش را کشید و هنگام ظهورش، اطاعتش کرد.

موسوعة کلمات الامام الجواد علیه السلام، ص 115

شرح حدیث:

در روایات آمده که امامان فرموده اند: همه ی ما «قائم» هستیم، ولی آن قائمی که خداوند، ‌وعده ظهورش را داده و چون از پشت پرده ی غیبت بیرون آید، جهان را پر از عدل و داد خواهد ساخت، ‌مهدی آخرالزمان و فرزند امام حسن عسکری علیه السلام است.

ما اکنون در «عصر غیبت» به سر می بریم. مهم آن است که بدانیم وظیفه ما در این دوران چیست؟

«انتظار» از مهم ترین تکالیف ما در این زمان است. در احادیث، انتظار فرج، بهترین عمل در عصر غیبت امام زمان علیه السلام به شمار آمده است، ‌انتظاری که هم امید به آینده را در دل منتظران ایجاد کند، ‌هم آنان را به زمینه سازی برای «عصر ظهور» وادار نماید.

غیبت امام عصر علیه السلام، برای پیروان نوعی آزمایش به شمار می رود، ‌تا صاحبان ایمان راستین و عقاید محکم، از مدّعیان ایمان باز شناخته شوند. در امّتهای گذشته نیز، ‌گاهی به فرمان خدا، پیامبر آنان از منظر مردم پنهان می شد. برخی سست باوران در نبود پیشوایشان به تردید و گمراهی می افتادند، ‌اما عده ای نیز، پا برجا و استوار می ماندند.

امام جواد علیه السلام بر دو تکلیف مهم نسبت به امام زمان علیه السلام تأکید دارند:1. انتظار، در عصر غیبت.2. اطاعت، ‌در عصر ظهور.

این یک امتحان بزرگ برای وضع منتظران در هنگام آمدن آن امام معصوم علیه السلام است که در دوران غیبت، تا چه حد نسبت به پیشوایان دینی و فقها و ولایت، مطیع و فرمانبردارند. آنان که از حکم خدا و مراجع تقلید پیروی نمی کنند، هنگام ظهور هم نسبت به آن ولیّ خدا موضع مخالف خواهند داشت.

خود را برای «اطاعت در عصر حضور» مهیّا سازیم.

منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی

 

 

1. بایدها و نبایدها در خدمت به مردم

خداوند بندگانی دارد که نعمتهایش را به آنان اختصاص داده است و مقرر کرده است که از آن بذل و بخشش کنند و اگر خودداری کنند، از آنان می گیرد و به دیگران منتقل می کند.

اخلاص

شرط پذیرش هر عملی، از جمله خدمت به مردم، اخلاص است و مؤمن باید به انگیزه جلب رضایت الهی خدمتگزار «عیال الله» باشد و هرچه ناخالصی در عمل بیشتر باشد، درجه مطلوبیت آن هم پایین تر خواهد آمد. از دیدگاه امام جواد علیه السلام، علاوه بر دخالت اخلاص در اصل عمل، در تداوم اعمال نیز باید اخلاص جاری باشد. چه بسا عملی که انجام آن با خلوص است، ولی عامل به آن بعد از عمل، آن را به ریا و ناخالصی آلوده و از درجه مقبولیت الهی ساقط می کند؛
لذا امام جواد علیه السلام فرمود: «اَلإبْقاءُ عَلَی الْعَمَلِ اَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ»؛ بقای بر عمل سخت تر از خود عمل است.
و آن گاه که پرسیدند بقای بر عمل یعنی چه؟ امام فرمود:
«یَصِلُ الرَّجُلُ بِصِلَةٍ وَیُنْفِقُ نَفَقَةً لِلهِ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ فَکُتِبَ لَهُ سِرّا ثُمَّ یَذْکُرُها وتُمْحی فَتُکْتَبُ لَهُ عَلانِیَةً، ثُمَّ یَذْکُرُها فَتُمْحی وَتُکْتَبُ لَهُ رِیاءً»(1)؛ مردی هدیه ای می دهد و برای خدای یگانه انفاقی می کند، پس برایش به عنوان «عمل پنهانی» نوشته می شود. سپس او کارش را یادآوری می کند، در این وقت عنوان قبلی محو می شود و «عمل آشکار» برایش نوشته می شود. آن مرد دوباره عملش را یادآوری می کند، پس عنوان قبلی محو می شود و برایش «عمل ریایی» نوشته می شود.

خدمت در حد توان

مردی خدمت امام جواد علیه السلام آمد و گفت: به اندازه جوانمردی ات به من کمک کن. امام فرمود: این قدر نمی توانم. گفت پس به اندازه جوانمردی خودم، کمک کن. فرمود: این را می توانم. سپس به غلام خود فرمود: ای غلام! صد دینار به او بده.(2)


حجت‌الاسلام والمسلمين محسن قرائتي

 

(وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَ مَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ(؛ «خداوند به کسانى از شما که ايمان آورده و کارهاى شايسته انجام داده‏اند وعده داده است که قطعاً آنان را حکمران روى زمين خواهد کرد، همان گونه که به پيشينيان آنها خلافت روى زمين را بخشيد؛ و دين و آيينى را که براى آنان پسنديده است براي آنان استقرار بخشد؛ و ترسشان را به امنيّت و آرامش تبديل مى‏کند، آن‌چنان که (تنها) مرا مى‌پرستند و چيزى را شريک من نخواهند ساخت. و کسانى که پس از آن کافر شوند، آنها فاسقانند.»[1]

در روايات بسياري از امام سجاد و امام باقر و امام صادق عليه السلام مي‌خوانيم: مصداق کامل اين آيه، روز حکومت حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف است.[2]

در قرآن، بارها به حکومت نهايي صالحان تصريح شده است، از جمله: سه مرتبه فرمود: Nلِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِM[3]يعني اسلام بر همه اديان پيروز خواهد شد. در جاي ديگر فرمود: (أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ)[4] يعني بندگان صالح من وارث زمين خواهند شد و در جاي ديگري از قرآن کريم مي‌خوانيم: (وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى)[5] يا مي‌فرمايد: Nوَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَM[6]. مراد از جانشيني مؤمنان در آيه يا جانشيني از خداست و يا جانشيني از اقوام فاسد هلاک شده است.

«قرطبي» در تفسير خود، درباره پيروزي کامل اسلام چند حديث نقل مي‌کند و مي‌گويد: در زمين خانه‌اي نخواهد بود مگر آن‌که اسلام در آن خانه وارد خواهد شد.

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم در آخرين حج خود، در مسير برگشت از مکّه (روز هيجدهم ذي‌الحجه) در غدير خم به فرمان خداوند، حضرت علي عليه السلام را جانشين خود قرار داد، آيه نازل شد: )و رَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا)[7]؛ امروز من اسلام را براي شما پسنديدم. در اين آيه نيز مورد وعده خداوند پيروزي آن ديني است که خدا پسنديده است؛ (دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ)[8] و ديني که خدا پسنديده و اعلام کرده، همان مکتب غدير خم است.

پيام‌هايي که از اين آيه استفاده مي‌شود به اين قرار است:

1.‌ اسلام، دين آينده جهان است. آيندة تاريخ به سود مؤمنان و شکست سلطة کافران است. )وَعَدَاللهُ... لَيُمَکِّنَنَّ لَهُم دينَهُم).

2. به محرومان مؤمن، اميد دهيد تا فشار و سختي‌ها، آنها را مأيوس نکند. (وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا (.

3. کليد و رمز لياقت براي به دست گرفتن حکومت گستردة حقّ، تنها ايمان و عمل صالح است. )الّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَات). به کساني‌که اهل ايمان و عمل باشند، وعدة پيروزي داده شده، نه به آنان که تنها اهل ايمان باشند.

4. دين، از سياست جدا نيست، بلکه سياست و حکومت براي حفظ دين است.(لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم... يَعْبُدُونَنِي).

 

 



محمود صادقي

تربيت صحيح فرزندان، از دغدغه‌هاي هر پدر و مادر دلسوزي مي‌باشد. يکي از راه‌هاي تربيت فرزندان، مراجعه به روش تربيتي عالمان ديني است؛ چون آنان در برخورد با اطرافيان، به مخصوص فرزندان خود، همواره دستورات ديني را در نظر مي‌گرفتند و بر اساس دستورات دين اسلام، کانون خانوادة خود را گرم نگه مي‌داشتند. در ساية اين سيرة تربيتي، فرزندان در فضايي سرشار از عاطفه و محبت و احترام متقابل پرورش مي‌يافتند. طبيعي است که در چنين خانواده‌اي زمينه‌هاي رشد و نمو نسل منتظر بيشتر نمود پيدا مي‌کند. با مراجعه به نحوة برخورد علما با فرزندان خود، مي‌توان الگوي يک زندگي را ترسيم نمود که مورد رضايت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف مي‌باشد.

سوال: سرنوشت مسيحيان در عصر ظهور چیست؟

پاسخ: حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف ، حکومتي الهي و فراگير با حاکميت دين مبين اسلام، در سرتاسر کرة زمين تشکيل مي‌دهد. در اين جا، اين پرسش مطرح مي‌شود که آيا همة اهل کتاب[i][1] به آيين اسلام مي‌گروند؟ آيا در عصر ظهور هم، عده‌اي از اهل کتاب، دست از آيين خود برنداشته و همچنان بر دين خود، پافشاري خواهند کرد؟ اگر مسيحيان و يهوديان در عصر ظهور باقي باشند چگونه خواهند بود؟ آيا ملزم به ترک دين و آيين خود خواهند شد، يا بر عقيدة خود مي‌توانند باقي باشند؟ در صورت بقاء، آيا در دولت مهدوي از آزادي کامل برخوردار خواهند بود يا در محدوديت قرار خواهند گرفت؟ براي پاسخ به اين پرسش‌ها ديدگاه‌هاي گوناگوني مطرح شده است که يکي از آنها نظرية بقاي اهل کتاب در زمان حکومت مهدوي است. در تبيين اين ديدگاه، لازم به توضيحِ نکاتي است.

جواد اسحاقيان*

«خدا بده برکت»! اين جمله‌اي است که پيش‌ترها بيشتر مي‌شنيديم؛ اما اين روزها ديگر از کمتر زباني به گوش مي‌رسد. اين‌قدر که ما به کلاس‌هاي فنّ بيان و تکنولوژي فکر و روش‌هاي برقراري ارتباط و صحبت با ديگران علاقه‌مند هستيم، کاش يک‌صدم آن به محتواي فکر و صحبت‌ها، حساس و علاقه‌مند بوديم. فقط کمي به اين جمله‌ها فکر کنيد: «ساعتي چند مي‌دهند؟ مشتري کجا بيشتر پيدا مي‌شود؟ براي ما صرف نمي‌کند. اگر به جاي اين کار بر سر آن کار بوديم تا الان پول زيادي براي ما جمع شده بود.» حالا با اجازه شما اين جملات را ويرايش کنيم: «اين يک ساعت چقدر کار ديگران را راه انداختم؟ کجا بيشتر گره از کار مردم باز مي‌شود؟ چيزي براي آخرت ما مي‌ماند؟ اگر همين کار را با خلوص و جدّيت انجام دهم، هنر کرده‌ام.» براي رفع اشکالات احتمالي که ممکن است به ذهن شما خوانندگان گرامي برسد، عرض مي‌کنم که اگر از مبدل ديجيتال براي ديدن امواج پنهان مقاله استفاده کنيد، حتماً تصديق مي‌کنيد که مقصود آن نيست که بياييد حساب و کتاب و آينده نگري را به موزه خوش‌خيالي بسپاريم، يا حرفمان را با آجرهاي کليشه، نماکاري کنيم. حرفم اين است که وقتي ادبيات غالب و فراگير به سمت و سوي دو دوتا چهار تاي مادي برود، ديگر توقع رزق بي‌حساب و برکت بسيار، پرتوقعي است.

  «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».[1]

استاد صدوقی

عصر غيبت به جهت عدم ظهور وليّ خدا و اينکه آن عزيز، در پشت پرده غيبت به سر مي‌برد، عصر پر تلاطم و بحراني است؛ چرا که حقيقت زندگي انسان، به وضوح روشن نيست و انسان نمي‌تواند به خوبي سِره راه از ناسِره تشخيص دهد.

مؤمنان بايد اين عصر را در جهت زمينه سازي براي ظهور آن امام همام، مديريت نمايند و جامعه منتظر را تشکيل دهند؛ چرا که جامعه منتظر، آرمان شهر واسطه‌اي است که ما را به آرمان شهر حقيقي ظهور پيوند مي‌دهد.

آرمان شهر مهدوي و لزوم زمينه‌سازي

همه مکاتبي که ادعا مي‌کنند براي نجات انسان، طرح و برنامه‌اي دارند، آرمان شهري را به مخاطبان خود معرفي کرده‌اند؛ اما در اين بين، تنها در آرمان شهري که اسلام معرفي کرده است، ضمن پاسخ گويي به همه نيازهاي بشر، زمينه مناسب جهت تحول و ارتقاي او مهيا مي‌شود تا انسان با افق‌هاي بزرگ‌تر و زيباتري اُنس بگيرد و از «بودن» خويش، به سوي «شدن» مستمر و دائمي کوچ کند.


 

گفتند يار رفته سفر باز مي رسد                       

بيش از هزار سال گذشت و خبر نشد

يعقوب وار اين پدر پير روزگار          

            چشمش به راه ماند و خبر از پسر نشد

کجاست آن يار سفر کرده، آن مسافر غريب، در کدامين سرزمين منزل دارد و در کدام ديار مأوا؟

کجاست او که واسطه فيض است و حبل المتين ، فرزند فاطمه(سلام الله علیها) است و از سلاله پاک حسين (علیه السلام)؟

کجاست اَبَر مرد تاريخ ، آن يگانه دوران و منجي نسل انسان؟

دير زماني است که چشم در راهيم و به انتظار مقدمش ثانيه شمار لحظه ها.

پس چرا نمي آيد؟

چرا نسيم وصال نمي وزد و فصل خزان نمي رود؟ چرا فرقت و هجران رخت بر نمي بندد و روزگار رهايي سر نمي رسد؟

نکند ، نکند اين به درازا کشيدن ايام هجر از ما باشد؟

اندکي فکر، کمي انديشه ،آري! اين نيامدن و به تاخير افتادن ها از ماست، از ما و از کرده ها و نکرده هاي ما، از ما و از فعل و عمل ما .

مگر راه به بيراهه رفته ايم که نواي حضرتش را فراموش کرده ايم آن جا که فرمود: ما را از شيعيان دور نگاه نمي دارد، مگر رفتارهاي آنان که به ما مي رسد و دور از انتظار است.

رسول خدا (ص) می فرمایند: (الصِّحهُ والفَراغُ نِعمتانِ مَکفورتانِ.) (۱)
«تندرستی و فراغ خاطر دو نعمت پوشیده و ناشناخته اند.»
یکی از هدایای الهی بر انسان و جامعه بشری، سلامت روانی و جسمی است و از طرفی یکی از مشخصات حکومت و فرهنگ مهدوی، تأمین و تضمین و گسترش سلامتی روانی و جسمی آحاد جامعه می باشد.
در دولت کریمه مهدوی که روزگار عدالت گستری و حکومت فضیلت ها و زیبایی هاست، به برکت حضور و ظهور امام عصر (ع) بیماریهای جسمی، روحی و روانی انسان از بین می رود. امام سجاد (ع) در این خصوص فرمودند:
(إذا قام قائِمُنَا أذهَبَ اللهُ عَن شِیعَتِنا العاهَه.) (۲) «چون قائم ما قیام کند، خداوند بیماری و اندوه را از شیعیان ما برمی دارد.»
از سوئی یکی از وظایف و رسالتهای یک خانواده ی موفق وجود سلامت و بهداشت جسمی و روحی و تأمین و تضمین آن برای اعضاء خانواده می باشد، آری از این جهت نیز دنیای کوچک خانوادهی مهدی یاوران باید انعکاسی از ایده ی جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) در کل جهان باشد و برای تحقق این منظور دو راهکار مؤثر پیشگیری و درمان وجود دارد که لازم است مورد توجه قرار گیرد.

۱ نهج الفصاحه، ص ۵۴۸.
۲. مشکاه الأنوار، ص ۷۹.

منبع: نیلی پور، مهدی؛ خانواده مهدوی، اصفهان: مرغ سلیمان، چاپ سوم